EERST LACHEN, DAN DENKEN

De naald van een mug gebruiken als 3D-printer, het begraven van onderbroeken om de bodemkwaliteit te meten en een aerodynamische studie naar het snuiten van je neus. Het klinkt als de opzet van een absurde grap, maar het is bloedserieuze wetenschap die bekroond wordt met de meest hilarische en prestigieuze parodieprijs ter wereld: de Ig Nobelprijs. Een fenomeen dat draait om onderzoek dat je eerst doet lachen en daarna doet denken.

Nu kan het natuurlijk zijn dat het veel te snel gaat en dat je bij het horen van de term ‘Ig Nobel’ verward fronst. In dat geval: allow us to explain.

Als je je op de avond van 3 september toevallig in gebouw M op de Stadscampus bevond, was de kans groot dat je even verschrikt hebt opgekeken door het gejoel in aula M.001. Geroep, applaus, kabaal en voetgestamp weergalmden tot buiten. De oorzaak? Binnen zaten studenten, academici en sympathisanten bijeen voor de jaarlijkse Ig Nobel Watch Party.
 
Zoals de naam al verraadt, zit er een overduidelijke verwijzing  naar de wereldberoemde Nobelprijzen. Wie een echte Nobelprijs in ontvangst mag nemen, treedt toe tot een elitaire groep die in het teken van menselijke vooruitgang staat, zij aan zij met grootheden als Marie Curie, Albert Einstein en Alexander Fleming. Het is het ultieme hoogtepunt van een levenswerk.

En dan heb je de Ig Nobelprijzen. Een parodie, ja dat wel, maar eentje met aanzienlijk meer diepgang dan je op het eerste gezicht zou denken. Waar de doorsnee onderzoeker zijn hele loopbaan droomt van een telefoontje uit Zweden, moet je bij een nominatie voor een Ig Nobel toch heel even nadenken over je keuzes als wetenschapper. 
 

georganiseerde chaos
 

Wie zich afvraagt hoe zo’n ceremonie eruitziet, moet vooral geen stijve prijsuitreiking verwachten. Het is georganiseerde chaos met een resem vaste tradities: van een massale lancering van papieren vliegtuigjes en menselijke doelwitten die op het podium staan, tot wetenschappers die ongegeneerd zichzelf bespotten met hun eigen onderzoek.

De prijzen werden volgens de traditie overhandigd door echte Nobellaureaten. Onderzoekers van het allerhoogste intellectuele niveau stonden gewillig op het podium in grappige pakjes en knipperende brillen, en speelden mee in absurde sketches.

Om de verveling tegen te gaan, was er ook de strenge regel dat de toespraken en dankwoorden niet langer dan zestig seconden mochten duren. Wanneer dat wel gebeurde,  greep er iemand in. Dit jaar was die taak weggelegd voor drie menselijke bananen die stilletjes naar voren slopen om de spreker af te leiden en weg te krijgen van de lessenaar.
 

maar waarom?
 

De prijs werd in 1991 bedacht door Marc Abrahams, hoofdredacteur van het satirische tijdschrift Annals of Improbable Research. Zijn doel was niet het ontmaskeren van pseudowetenschap of charlatans, maar het bieden van een podium aan onderzoekers die buiten de gebaande paden durven te treden.

Het officiële motto van de ceremonie vat dat mooi samen: “First make people laugh, and then make them think.” De prijzen zijn ontworpen om werk te vieren dat zo bizar, contra-intuïtief of absurd is dat je eerste reactie bestaat uit een onbedaarlijke lach of oprechte verbazing. Maar zodra dat wegebt en je de achterliggende methodiek bekijkt, houdt het je bezig.
  
Bijna alle genomineerde onderzoeken zijn volledig legitiem: collegiaal getoetst, methodologisch correct uitgevoerd en gepubliceerd in gerespecteerde vakbladen. Het is wetenschap, maar dan ontdaan van het verheerlijkte beeld dat errond is gevormd.

Je vraagt je misschien af of een van deze onderzoekers ooit een onderzoek heeft verricht dat een echte Nobelprijs heeft gewonnen. Dat is zeker en vast het geval. In 2000 won de Nederlands-Britse natuurkundige Sir Andre Geim samen met Michael Berry de Ig Nobelprijs voor de natuurkunde. Met behulp van extreem sterke magneten lieten ze een levende kikker zweven. En in 2010 ontving Geim samen met Konstantin Novoselov de officiële Nobelprijs voor de natuurkunde voor hun baanbrekende experimenten met grafeen.

Rijk worden de winnaars niet. Als prijs krijgen ze een biljet van tien biljoen Zimbabwaanse dollar, wat als betaalmiddel niets waard is. Ook de trofee is bizar. Voor deze editie was het een voet waar paddenstoelen op groeien, die dan nog op een blok schimmelkaas stond.

En als slot, wanneer onze rector Herwig Leirs aan het woord kwam, bracht hij nieuws dat een grote bron van trots was voor de Antwerpse wetenschappers. Op het grote projectiescherm verscheen een mededeling waarvan niemand had durven dromen: volgend jaar komen de wereldberoemde Ig Nobelprijzen naar onze stad. En sterker nog: UAntwerpen zal meehelpen het te organiseren!

Dat dit wetenschappelijke circus nu naar Antwerpen komt, is historisch. De prachtige Koningin Elisabethzaal zal volgend jaar omgetoverd worden tot een gigantische origamisessie. Wij gaan daar zeker en vast enthousiast aan meedoen, dus houd je agenda vrij en je vouwkunsten in vorm!