Vernieuwing alom, want niet alleen dwars maakt een verandering door, ook de universiteit komt met wat nieuws: rector UAntwerpen 3.0. De plannen van dit nieuwe Operating System voor de universiteit, prof. dr. Van Goethem, lees je op pagina 10. Over Operating Systems gesproken, we lazen in de krant dat steeds meer studenten richtingen studeren die leiden naar banen die door computers kunnen worden overgenomen. Hoe doe je dat dan, overleven in de wijde wereld buiten de universiteit? Waarschijnlijk kan onze columniste (ja ook zij is nieuw!) je wat tips geven (p.16).

 

De meesten staan echter nog niet zo ver en maken zich op om het nieuwe academiejaar goed in te zetten. We vroegen aan de minister van Onderwijs wat ze deed om dat mogelijk te maken (p.4). Je opnieuw inschrijven betekent echter ook boeken en cursussen kopen, maar moeten die wel zo duur zijn? Wij zochten het uit op pagina 12. Sommigen vertrekken bovendien op Erasmus, hopelijk hebben zij niet te veel problemen ondervonden bij hun vertrek (p.28).

 

Nieuwe rector, nieuwe afgestudeerden, maar ook en vooral nieuwe studenten. Het zijn er blijkbaar wel minder dan vorig jaar. Dat laten wij niet aan ons hart komen, want al deze vernieuwing geeft toch reden tot vieren! En liefst met een goed glas bier. Weet je niet welk bier je best kiest in deze situatie? Dan kan een zytholoog je misschien helpen (p.34). En anders vier je gewoon door deze dwars te lezen. Ik beloof je, het is de moeite!

Nee, we hebben het niet over Cara Pils, het betaalbare ambrozijn der studenten, maar over de overkoepelende studentencursusdienst die deze maand het levenslicht ziet. In tijden waarin ‘democratisering’ het toverwoord lijkt en menig eerstejaarsstudent letterlijk bezwijkt onder de studie(boeken)druk, werpt zij zich op als beschermer van de studentikoze belangen. Hoeveel aandacht wordt er eigenlijk besteed aan de kostprijs van het studiemateriaal? dwars zocht het voor je uit.

 

padafhankelijke geschiedenis

Toen de Universiteit Antwerpen in 2003 werd opgericht – na de fusie van haar voorgangers UFSIA, RUCA en UIA – had dat ook een impact op de cursusleveranciers. Vandaag wordt het studiemateriaal voor studenten op de buitencampussen ter beschikking gesteld door de cursusdiensten van onze alma mater zelf. Die bevinden zich op Campus Drie Eiken en Campus Groenenborger.

 

Op de Stadscampus is het daarentegen vooral Universitas dat de studenten onder een stapel syllabi bedelft. Deze oneigenlijke cursusdienst van de Stadscampus was jarenlang een onderdeel van Unifac tot het zich eind jaren 70 afsplitste en door twee studenten werd omgevormd tot een bedrijfje. “We kopieerden lesnota’s van studenten. Nu ja, eigenlijk was het in die tijd nog stencilen; kopieermachines konden we ons niet veroorloven”, herinnert een van de oprichters zich. Vandaag is Universitas uitgegroeid tot een moderne onderneming die niet alleen de cursussen voor UAntwerpen en de AP Hogeschool drukt, maar die bijvoorbeeld ook alle syllabi van de twintig grootste opleidingscentra in België verstuurt. Tegenwoordig maken cursussen nog slechts 25 procent van de omzet van Universitas uit.
Voor handboeken moet je dan weer in de eerste plaats bij Acco zijn. Ook dit Leuvense bedrijf werd halverwege de jaren 50, toen de studiekost torenhoog was, door enkele studenten uit de grond gestampt. Sindsdien opende de coöperatieve vennootschap zeven vestigingen.

 

Leidt die situatie er niet toe dat cursussen op de buitencampussen stukken goedkoper zijn? Dat een universitaire dienst goedkoper te werk gaat dan twee bedrijven met winstoogmerk die een quasimonopolie en een gecombineerde jaaromzet van zeventien miljoen euro hebben, lijkt een evidentie, en dus namen we de proef op de som. Een kleine steekproef leerde ons echter dat Universitas ongeveer € 0,02 aanrekent per bladzijde. Voor een syllabus van een van de buitencampussen moet je afgerond € 0,03 per bladzijde betalen.

 

waakhonden vs. geldwolven?

Betekent dit dat de cursusdiensten van de verschillende studentenclubs op de Stadscampus met existentiële crisissen kampen waar zelfs een filosofiestudent nog een puntje aan kan zuigen? Toch niet. Vooral voor handboeken en lijvige cursussen betaal je als student soms nog te veel. Dat bewijst onder meer het bescheiden succes dat Klio (studentenclub Geschiedenis) onlangs boekte. Het wist professor Christian Laes ervan te overtuigen om zijn cursus bij hen uit te brengen, omdat ze hem goedkoper konden aanbieden dan Acco. Als gevolg daarvan verlaagde Acco de prijs waardoor de aankoopprijs voor Acco-leden zelfs lager kwam te liggen dan via de studentenvereniging het geval was!

 

De cursusdiensten willen als waakhond fungeren en de monopoliepositie van Universitas en Acco blijven afzwakken. Ze hopen ze de prijs voor de student zo veel mogelijk te drukken en de rol van waakhond lijkt nog lang niet uitgespeeld. Dat beaamt ook Beau Vingerhoets, voorzitster van Weduc, de cursusdienst van Wikings-NSK (studentenclub faculteit TEW): “Zeker voor handboeken kan je soms te veel betalen. Dankzij onze zoektocht naar/lobbywerk bij sponsors (coverbranding) en samenwerkingen met uitgeverijen als De Boeck, slagen we er geregeld in om ze goedkoper aan te bieden. Al blijft het uiteindelijk de prof die bepaalt welke uitgever hij verkiest.” Bovendien verenigden de verschillende studentenverenigingen zich in wat vanaf september de ‘Cursusdienst UA Stadscampus’ zal gaan heten.

 

Wij bieden een continuïteit en professionaliteit die er bij studentenverenigingen niet kan zijn.

 

Of hen dat een sterkere onderhandelingspositie en meer bekendheid zal geven, blijft nog maar de vraag. Alle ‘cudi's’ (Weduc, Sofia, PSW, Klio en Lingua) behouden immers hun eigen werking, openingsuren en materiaal. Ze zullen dus enkel een lokaal in het komidagebouw (de resto) delen. Beau: “Sofia drukte de cursussen boven haar stamcafé, het ter ziele gegane Den Uil. In het lokaal dat de unief hen toekende mochten ze dat niet meer. Ook wij konden niks meer verkopen, nadat we ons lokaal in het Unifac-gebouw moesten verlaten. (Sorry Weduc, uw favoriete studentenblad had een warme journalistieke thuis nodig, nvdr.) Op ons voorstel zijn we toen beginnen zoeken naar een gemeenschappelijke locatie voor alle cursusdiensten en we kwamen bij de resto uit. Aanvankelijk was de universiteit niet gewonnen voor het voorstel, maar nu staat ze er helemaal achter.” Een verdere integratie zit er voorlopig evenwel niet in. “Daarvoor moet er eerst voldoende vertrouwen zijn en moeten er heel wat praktische moeilijkheden overwonnen worden,” benadrukt Beau, “maar op termijn kan het misschien wel.”

 

Met die woorden in het achterhoofd trokken we naar Tom Van Uffelen en Frank Libeer, algemeen directeur van respectievelijk Universitas en Acco. Zelden hebben we mensen ontmoet die zo gepassioneerd meters cursussen doorklieven. De heren zijn echter niet onder de indruk. “We gaan daar niet heftig op reageren,” zegt Frank Libeer vastberaden, “het is een vrije markt.” Ook Van Uffelen is niet bang: “Cursusdiensten van studentenclubs hebben altijd al bestaan. Proffen stappen wel eens over naar zo'n studentendienst, maar dat gebeurt evengoed andersom. Bovendien bieden wij een continuïteit en professionaliteit die er bij studentenverenigingen niet kan zijn. Als hun printer stuk is, kunnen ze geen cursussen meer bezorgen en goede praesidia worden opgevolgd door praesidia met minder ondernemingszin. Bovendien krijg ik wel eens van uitgevers te horen dat ze problemen hebben met studentenverenigingen die, door hun beperkte werkingsbudget, hun facturen te laat betalen.”

 

wolven gedomesticeerd

“We zijn ons natuurlijk ook heel bewust van het belang van betaalbaar studiemateriaal. Daarom hanteren we het zogenaamde ‘solidariteitsprincipe’”, vult Libeer aan. “We passen op syllabi een maximale bladprijs toe door de drukkost over alle studenten te verdelen. Daardoor zullen studenten uit minder populaire opleidingen of met erg dunne cursussen niet méér moeten betalen per bladzijde dan de studenten uit massarichtingen als Rechten bijvoorbeeld. Daarnaast zetelen in onze Raad van Bestuur ook vijf studenten die mee kunnen toezien op de prijzen. Sinds dit academiejaar is daar trouwens ook een Antwerpse vertegenwoordiger bij.”

 

Bij Universitas valt eenzelfde geluid te horen: “Ook wij hanteren een uniforme bladprijs ongeacht de oplage of het aantal bladzijden. Die is zelfs overeengekomen met de universiteit.” Dat Universitas en Acco ook de prijs proberen te drukken, is logisch volgens Van Uffelen, want “We moeten proffen en studenten nog steeds overtuigen om hun cursussen bij ons te laten drukken of kopen.” Daardoor is het verschil in kostprijs ten opzichte van de studentencursusdiensten naar eigen zeggen verwaarloosbaar klein. Toen Universitas tien jaar geleden plots geconfronteerd werd met een nieuwe concurrent die ver onder de prijs ging en de Karel de Grote Hogeschool als klant wegkaapte, werden alle prijzen opnieuw tegen het licht gehouden. De nieuwe speler verdween echter even snel als hij gekomen was. Het toont aan dat het geen sinecure is om onder de prijs van Universitas te gaan, die overigens sinds 2005 niet meer werd geïndexeerd.

 

Voor wie vertrouwd is met de werkwijze van het bedrijf hoeft dit niet te verbazen: het systeem is tamelijk kostenefficiënt. Zo worden cursussen steevast in kleinere oplages gedrukt. Doet er zich een tekort voor, dan wordt er on demand bijgedrukt om zo de stockrisico's – die worden doorgerekend aan de student – tot een minimum te beperken. Daar stopt het niet, want zaakvoerder Van Uffelen ziet het groot: “Eigenlijk is het mijn droom om volledig zonder stock te werken. In een ideale wereld zouden alle proffen hun cursussen eind juni binnen brengen. Studenten kunnen dan reeds tijdens de zomermaanden hun cursussen bestellen op onze webshop zodat wij slechts die cursussen moeten drukken waarvoor al betaald is.” Of dit haalbaar is voor drukbezette proffen die de eeuwig veranderende academische wereld moeten bijbenen, is nog maar de vraag. De kloof is alleszins nog groot. Halverwege september hadden sommige proffen hun cursus nog steeds niet ingeleverd, terwijl Universitas de uiterlijke datum op eind augustus had vastgesteld. Nochtans worden er al voor de sluiting van het academiejaar brieven verstuurd naar de faculteiten en hun professoren.

 

invloed van prof en universiteit

De oplettende lezer heeft al door dat proffen heel wat invloed hebben op de uiteindelijke prijs van hun cursus. Aangezien de universiteit geen echt centraal beleid heeft op dit gebied en ook de departementen hier – voor zover we konden nagaan – niet bijsturen, is het de prof die bepaalt waar en hoe zijn cursus wordt uitgegeven.

 

Studenten moeten soms dure handboeken aankopen, terwijl ze er maar enkele hoofdstukken uit moeten kennen.

 

Door te kiezen voor een studentencursusdienst wanneer die een lagere prijs aanbiedt, kunnen ze de markt competitief houden. Nog belangrijker, voor onze portefeuille alleszins, is dat proffen ook de afwerking kunnen kiezen: een syllabus laten inbinden, perforeren ..., het heeft allemaal een invloed op de prijs. Vanwege de vaste bladprijs is een cursus die volledig recto gedrukt is bij Universitas bovendien dubbel zo duur als een recto-verso-exemplaar. Geen verwaarloosbaar verschil! Bij Acco is dat laatste niet het geval. “Wij werken eigenlijk met een vaste gedrukte paginaprijs,” legt Libeer uit. “Of er recto-verso wordt gedrukt, is een keuze van de docent die bijvoorbeeld ingegeven kan zijn vanuit de overweging dat er nota’s op de blanco bladzijde kunnen worden genomen.”

 

“Ik merk soms ook dat studenten dure handboeken moeten aankopen, terwijl ze er maar enkele hoofdstukken uit moeten kennen. Dat is eigenlijk niet nodig, want Universitas kan die hoofdstukken bij de uitgever opkopen en bundelen in een goedkopere reader”, aldus Van Uffelen. “Proffen plaatsen die hoofdstukken ook wel eens op Blackboard, maar als studenten ze dan zelf gaan afdrukken, komt het nog altijd duurder uit.” Maar dat is enkel het geval àls studenten de hoofdstukken afdrukken natuurlijk. “Inderdaad, maar zeg nu zelf, een gedrukte tekst blokken is toch veel beter, dan studeren van een scherm. Dat hebben wetenschappelijke studies trouwens aangetoond.” Libeer is het daar niet helemaal mee eens: “Bij Acco zijn we momenteel ‘Sofia’ aan het ontwikkelen, een digitaal leerplatform dat naast de papieren cursus bijdraagt tot een verdere beheersing van de leerstof. De prijs ervan (tot negen euro per individuele cursus, nvdr.) hopen we op termijn omlaag te kunnen halen.”

 

Voor er misverstanden ontstaan: proffen krijgen noch op de Stadscampus, noch op de buitencampussen een vergoeding voor de verkoop van hun syllabi. Royalty's zijn onbestaande of verwaarloosbaar klein.

 

De meeste proffen zijn zich wel degelijk bewust van hun verantwoordelijkheid. Vaak komen ze zelfs op de proppen met creatieve oplossingen om het prijskaartje binnen redelijke grenzen te houden. Professor Bruno Peeters, voorzitter van de Antwerp Tax Academy, sleepte zo een sponsorovereenkomst met Deloitte in de wacht, dat nu elk jaar de kostelijke wetgevingsbundel (195 euro) cadeau doet aan alle masterstudenten Fiscaal recht en masterstudenten die fiscaalrechtelijke vakken volgen. “Het up-to-date houden van de uitgebreide en snel evoluerende fiscale wetgeving, heeft immers een impact op de prijs. Van een goed boek over Romeins recht, dat niet meer wijzigt, kunnen grotere oplagen worden gedrukt en dus zal de prijs ook lager liggen.” Daarnaast kwam er een studentenuitgave van het handboek Fiscaal Recht dat met zeventig procent korting kan worden gekocht, omdat ze wordt ‘gesponsord’ door de duurdere hardcovereditie die op de markt wordt aangeboden.

 

Of van de universiteit hetzelfde gezegd kan worden, is onduidelijk. Een centraal beleid lijkt te ontbreken. Daarenboven werd in het Onderwijs- en Examenreglement van dit jaar art. 5.3.3 ingevoerd dat strikt genomen het delen van bijvoorbeeld powerpointslides door studenten verbiedt zonder toestemming van de prof. De bepaling mag dan wel een legitieme reden hebben, maar goedkopere studentencursussen kopen zit er dus niet meer in.

 

Studenten die problemen ondervinden met het betalen van hun studiemateriaal, kunnen wel bij het STIP terecht voor een financiële tussenkomst.

 

Art. 5.3.3 OER: studentje pesten of noodzakelijk kwaad?

Vanaf dit academiejaar geldt er een nieuwe regel met betrekking tot de verspreiding van studiemateriaal. Volgens artikel 5.3.3 in het OER is het niet meer toegelaten om “[…] (delen van) studiemateriaal (bv. cursusteksten, slides, oefeningen, voorbeelden examenvragen) dat iemand in het kader van zijn/haar opleiding gratis of tegen betaling heeft verkregen, digitaal of op andere wijze te multipliceren en aan anderen gratis of tegen betaling ter beschikking te stellen, tenzij met uitdrukkelijke toestemming van de auteur; commercieel gebruik door studenten van studiemateriaal is steeds verboden.” Een student die zich niet aan deze regel houdt, kan een straf van de deontologische commissie opgelegd krijgen. Dit kan gaan van vermaning of tijdelijke schorsing tot uitsluiting. Een opmerkelijke maatregel die heel wat verontwaardigde reacties en vooral veel vragen oproept. Toch is er geen reden tot paniek, zegt Anaïs Walraven, voorzitster van de Studentenraad.   “Het nieuwe artikel is niet zo streng en onrechtvaardig als het op het eerste zicht lijkt. De procedure is namelijk zo opgesteld dat vooraleer de student voor de deontologische commissie verschijnt, er eerst een studentenbemiddelaar tussenbeide komt. Lukt het dan nog niet om de partijen te verzoenen, zetelen er in de deontologische commissie nog steeds studenten in de tuchtraad die democratisch verkozen zijn. Het is onwaarschijnlijk dat zij voor banale dingen strenge straffen zullen opleggen aan andere studenten. Als er al straffen aan te pas zouden komen, zullen het kleine zaken zijn zoals bijvoorbeeld een tijdelijke schorsing van een week.”   “De regel is in het leven geroepen om specifieke problemen en wanpraktijken te voorkomen, niet om studenten het leven zuur te maken”, zegt Anaïs. “Zo zijn er studenten die samenvattingen aan medestudenten verkopen via Quickprinter, terwijl die ‘samenvattingen’ in realiteit slechts een kopie van de cursus zijn waar simpelweg de oefeningen uit werden gelaten.” Daarnaast is er ook een probleem in de richtingen waar veel concurrentie heerst onder studenten om stageplaatsen te bemachtigen. Daar zouden studenten naar verluid bewust foute notities en/of samenvattingen doorspelen om concullega-studenten de loef af te steken. Het zijn dit soort praktijken waar de universiteit met dit nieuwe artikel een einde aan wil stellen.   Bovendien zijn proffen ook bezorgd om de vaak povere kwaliteit van de samenvattingen die circuleren, zij willen hier meer grip op krijgen en bijsturen waar nodig. Maar ook de proffen zelf hebben baat bij de nieuwe regels. Zij konden tot nog toe namelijk zelf in een conflict verzeild raken met buitenlandse uitgevers. Volgens de zogenaamde ‘Digital Millennium Copyright Act’ kunnen de professoren immers aangeklaagd worden als het materiaal dat ze hebben overgenomen, vaak gaat het om grafieken en dergelijke, illegaal worden verspreid door derden (lees: studenten). Zo zou er naar verluid vorig jaar een prof aan de universiteit zijn geweest die verwikkeld was in zo'n rechtszaak.

 

en wa moet da kosten professor?

Tijdens onze zoektocht botsten we op veel manieren om de kostprijs nog meer te drukken: proffen kunnen hun cursussen vroeger indienen en recto verso laten drukken, Acco en Universitas vragen soms meer dan de studentencudi's die op hun beurt (nog) niet fusioneren wat hen meer slagkracht zou geven. Toch zagen we vooral heel veel goede wil bovendrijven.

 

Vlieg dus maar met een gerust hart in het nieuwe academiejaar, want over de kostprijs én de kwaliteit van het studiemateriaal wordt gewaakt. “Wist je dat het biologisch afbreekbare plastiekje rond je syllabus al na vijf jaar verdwenen is als je het ritueel onder de grond begraaft?”, vertrouwt Van Uffelen ons nog toe. “En dat ongeacht of je het er in september of in juli hebt afgehaald ...”

 

 

Tips voor studenten:

Tips voor proffen:

Kijk altijd op de website van de universiteit of op Blackboard naar de vakbeschrijvingen om te weten welk studiemateriaal je verplicht moet aankopen. Wacht tot de eerste les van een vak voor je je cursussen koopt. Zo vermijd je dat je een verouderde syllabus aanschaft. Surf naar de website van de studentencursusdienst van je richting om te zien of zij handboeken en cursussen goedkoper aanbiedt. (Klio, Sofia, Weduc, Lingua en PSW) Ga op zoek naar tweedehandsboeken en -syllabi, maar let goed op het uitgavejaar zodat je geen verouderde versie aanschaft. Vergeet ook niet dat een cursus die reeds door een andere student werd volgekleurd minder vlot leert. Aanbiedingen vind je vaak in je mailbox of via de studentencursusdienst van je richting. Zo organiseert Weduc bijvoorbeeld elk jaar de Tweduc boekenmark en wordt midden oktober de Tweduc-website gelanceerd.

Hou vakbeschrijvingen steeds up-to-date. Kies voor een goedkope(re) afwerking. Dien uw syllabus op tijd/zo snel mogelijk in. Druk recto verso indien mogelijk (bv. oefeninggedeeltes van een syllabus kunnen wel eenzijdig worden gedrukt). Verzamel de benodigde hoofdstukken in een goedkopere reader.

kunnen planten de wereld redden?

Sara Vicca onderzoekt de invloed van klimaatverandering op de koolstofcyclus van planten binnen landecosystemen. Ecosystemen wisselen continu enorm veel koolstof uit met de atmosfeer: jaarlijks is dat zo’n 120 petagram over de hele aarde samen. Ter vergelijking: de jaarlijkse koolstofuitstoot van de mens bedraagt zo’n 10 pentagram (1 petagram = 10¹² kg). Momenteel nemen ecosystemen dus een beetje meer koolstof op dan ze afgeven, tot nu toe hebben ze zelfs zo’n 30 procent van de menselijke uitstoot gebufferd. Indien dit niet had plaatsgevonden, zou de concentratie van koolstofdioxide in de atmosfeer al veel hoger liggen. Toch is er geen reden om victorie te kraaien: klimaatveranderingen vormen een bedreiging voor deze buffer.

 

Concreet spitst het onderzoek van Sara Vicca zich toe op de opslag van koolstof in planten en hoe de verdeling daarvan afhangt van omgevingsfactoren. Uit zowel grote datasets als experimenten blijkt dat de opname van koolstof niet rechtlijnig is, maar onder meer afhangt van voedingsstoffen zoals stikstof en fosfor. Planten zullen in een andere mate koolstof uit de atmosfeer onttrekken wanneer door bijvoorbeeld droogte of verminderde bemesting de verhouding van deze nutriënten verandert. In de huidige klimaatmodellen wordt er echter van uitgegaan dat planten onder verhoogde CO₂ meer groeien en zo hun rol als buffer zullen blijven waarmaken, maar nutriënten maken geen deel uit van deze projecties.

 

De resultaten van Vicca’s onderzoek zijn belangrijk omdat ze kunnen kwantificeren hoe deze nutriënten een rol spelen in de opslag van koolstof en bijgevolg in de feedback op klimaatverandering.

 

internet in een stad der dingen

Zo’n dertig jaar geleden werden de eerste huizen verbonden met het internet: via die ene vaste computer kreeg iedereen plots internet thuis. Tien à vijftien jaar geleden werd internet persoonlijker: via smartphones en laptops werd het verbonden aan individuen. De volgende evolutie, die al in haar kinderschoenen staat, is dat we ook alledaagse dingen verbinden met het internet. Een slimme thermostaat die de verwarming wat hoger zet als je binnen een straal van vijf kilometer van je huis bent? Handig en binnen handbereik!

 

Er wordt verwacht dat volgend jaar al zo’n vijftig miljard toestellen zich op de snelweg van het wereldwijde web zullen begeven, maar hoe leid je het verkeer van al die uiteenlopende vehikels in goede banen? Een uitdaging voor professor Steven Latré die binnen het onderzoeksinstituut iMinds de uiteenlopende draadloze protocollen (bluetooth, wifi, ...) van al die toestellen met elkaar wil verbinden.

 

Stadslab Antwerpen

In de grootschaligheid schuilt meteen ook de grootste uitdaging: hoe test je immers iets dat zoveel verschillende factoren bevat? Steven Latré en zijn collega’s gebruiken daarvoor de hele stad en maken van Antwerpen hun digitale speeltuin. Concreet gaan ze aan de slag met het sensornetwerk van de stad. Informatie over bijvoorbeeld luchtkwaliteit en verkeersstromen die nu afzonderlijk wordt verwerkt, zal in de toekomst samenkomen in een groot smart-cityplatform. Op dit moment is het team bezig met de technologische uitrol van de gateways: de toegangspoorten tot het (sensor)netwerk.

 

Uniek aan dit project is dat de gateways in Antwerpen alle draadloze protocollen zullen ondersteunen, waardoor je in theorie alle verschillende soorten sensoren aan het netwerk kan koppelen. Door over de ganse stad op heel veel plaatsen gateways te plaatsen, kunnen we op grote schaal realistische oplossingen gaan aftoetsen en van Antwerpen een echte slimme stad maken. Het netwerk zelf is de eerste bouwsteen van het smart-cityplatform en het focuspunt van de Antwerpse onderzoeksgroep.

Ten tweede is er de data-analyse en een derde laag bestaat uit de gebruikers van de stad, de burgers. Zij zullen toegang krijgen tot de informatie over hun stad en kunnen zelf actief deelnemen aan het vergaren ervan. Daarnaast maakt het netwerk het mogelijk om via allerhande applicaties de burgers in real life met elkaar te verbinden. In de nabije toekomst wordt het stadsleven een applicatie.

 

wetenschapscommunicatie

Hoewel er veel prijzen zijn voor wetenschappelijk onderzoek, vond Latré de nominatie door de universiteit van Antwerpen zelf het meest eervol. Sara Vicca ziet de nominatie vooral als een mooie kans om het onderzoek naar klimaatverandering meer zichtbaarheid te geven. Met 25 genomineerden uit verschillende onderzoeksrichtingen is het sowieso appelen met peren vergelijken, maar uiteindelijk is visibiliteit belangrijker dan wie uiteindelijk het Wetenschapstalent 2016 zal worden.

Het mag gezegd worden dat studenten die niet kunnen vertrekken flink in de minderheid zijn. Maar aangezien UAntwerpen er zo op hamert dat op Erasmus gaan belangrijk is, valt het wel op dat studenten om een andere reden dan het niet behalen van vakken thuis moeten blijven. De redenen waarom studenten uiteindelijk niet kunnen gaan zijn erg uiteenlopend.

 

ervaringen van studenten

dwars sprak met de ongeluksvogels die een niet zo internationale ervaring hebben beleefd. Margot Vandersmissen heeft zelf haar inschrijvingsprocedure stopgezet. Ze zou naar Lancaster gaan om daar aan de Master Taal- en Letterkunde Engels te beginnen, maar de communicatie tussen Lancaster University en UAntwerpen verliep erg stroef. Zo dacht men in Lancaster dat ze daar haar masterscriptie zou schrijven en moest ze allerlei extra bewijzen en motivatiebrieven indienen. Aangezien ze hierdoor elke week (of zelfs elke dag) meerdere mails moest schrijven en ze tegelijkertijd haar bachelorscriptie nog tot een goed einde moest brengen, besliste ze om niet te gaan.

 

Voor Dido Jacobs ging het niet om stroeve communicatie, maar het gebrek eraan. Deze studente Taal- en Letterkunde Nederlands-Engels zou naar Londen gaan in september, maar kwam er veel te laat achter dat ze daar geen vakken van de opleiding Engels kon volgen. Bovendien veranderde dit jaar het curriculum van haar opleiding, waardoor vakken in Londen die eerst als vervanging konden dienen, nu niet meer aansloten op haar vakken aan UAntwerpen. Daar heeft ze echter absoluut geen waarschuwing over gekregen van de universiteit.

 

Daarentegen zijn er natuurlijk ook studenten die wel een erg goede ervaring hebben met hun uitwisseling. Amaury De Meulder, student Toegepaste Taalkunde, zegt bijvoorbeeld dat hij juist bijna geen problemen ervoer. Hij merkt wel op dat de aanvraagprocedure erg aan de student wordt overgelaten. Het is vaak moeilijk om vervangende vakken te vinden en contact te zoeken met de buitenlandse universiteit. Hij vermoedt zelf dat deze procedure zo ingewikkeld is om de meest gemotiveerde studenten eruit te filteren. Op die manier kunnen alleen de mensen die er de moeite voor over hebben naar het buitenland vertrekken.

 

UAntwerpen verheldert

Wat heeft de universiteit hierover te zeggen? De Dienst Internationale Samenwerking informeert ons dat van de 792 aanvragen die in februari 2016 werden afgesloten nu slechts 608 mobiliteiten doorgaan. Ze vermelden er wel meteen bij dat dit verschil natuurlijk meerdere oorzaken kan hebben. Zo kan het gaan om dubbele aanvragen, studenten die zelf hebben afgezien van hun aanvraag, die niet mochten vertrekken van hun opleiding of die niet werden aangenomen door de gastinstelling. Per faculteit verschillen de oorzaken, mede doordat het op elke faculteit anders geregeld wordt en ze allemaal een eigen coördinator hebben. Drie van deze coördinatoren waren bereid met ons te spreken.

 

De Erasmuscoördinator van de Faculteit Rechten, Mieke Briels, zegt dat de voornaamste reden voor afstel van vertrek bij haar faculteit is dat studenten in september niet voor hun vakken geslaagd zijn. Er zijn niet per se regelingen die het voor rechtenstudenten moeilijker maken, maar wel is het belangrijk dat als je naar bepaalde landen gaat (Spanje, Italië, Frankrijk, Duitsland en Zwitserland) je daar wat vakken volgt in de landstaal. Vorig jaar waren er 52 kandidaturen, waarvan acht studenten werden weerhouden omdat hun studieloopbaan te zwak was. Uiteindelijk zijn er nog vijf mensen niet vertrokken omdat ze voor vertrek niet al hun vakken behaald hadden. Interessant is nog dat bij de Faculteit Rechten elke student nog vóór het indienen van de kandidatuur een persoonlijk adviesgesprek heeft. Hierin wordt gekeken naar budget, inhoud van de vakken, het verschil tussen kleine en grote steden en de taal die eventueel geleerd moet worden.

 

Bij de Faculteit Ontwerpwetenschappen weet Nele Simons ons te vertellen dat het percentage studenten dat bij hen niet vertrekt elk jaar erg schommelt. Maar er is wel altijd genoeg plaats voor studenten die willen gaan, “Eigenlijk hebben de studenten dus zelf hun lot in handen.” Ze denkt niet dat het op bepaalde faculteiten moeilijker is om te gaan, maar er zijn wel vakken die moeilijker te vervangen zijn en dan wordt er samen naar een oplossing gezocht. Haar advies is om op tijd met je aanvraag te beginnen, goed te informeren naar de vakken die een universiteit biedt, de verslagen op Blackboard te lezen van studenten die al zijn geweest en je zeker niet blind te staren op de bestemming.

 

Tot slot zegt Piet De Vroede dat het bij de Faculteit Sociale Wetenschappen op dezelfde manier werkt als bij de Faculteit Ontwerpwetenschappen. Ook daar is er een vak dat studenten niet mee kunnen nemen naar het buitenland, Statistiek II. Er is voor gekozen om voor uitgaande studenten een speciaal traject uit te bouwen, zodat ze het vanop afstand kunnen volgen. Zij zitten dit jaar met ongeveer twintig procent van de ingeschreven studenten die uiteindelijk niet vertrekken, maar daar zijn opnieuw heel uiteenlopende oorzaken voor.

 

kritische blik

De Studentenraad is al even bezig met de problemen rond Erasmusuitwisselingen. Elk jaar krijgt ze weer nieuwe klachten binnen en zelf kijkt ze ook kritisch naar hoe het proces verloopt.

 

Het valt Anaïs Walraven, voorzitter van de Studentenraad, op dat studenten vaak niet weten wanneer ze wel of niet mogen vertrekken. Soms komen studenten er op het laatste moment achter dat er iets mis is. Natuurlijk mag je van studenten verwachten dat ze zelf wat opzoekwerk doen, maar als het zo vaak fout gaat, is de oorzaak misschien dat ze te weinig ingelicht zijn. Studenten realiseren zich vaak ook niet dat de aanvragen faculteitsgebonden zijn. Ze horen dan van vrienden van een andere faculteit verhalen over Erasmus en vragen aan hen hoe je dat het best regelt. Ze weten dan niet dat op hun faculteit misschien andere regels van toepassing zijn. Daarnaast worden modeltrajectstudenten steeds zeldzamer. Studenten die geen modeltraject volgen, voelen zich geen uitzondering meer en realiseren zich soms te laat dat ze bepaalde vakken hadden moeten behalen vooraleer ze op Erasmus zouden vertrekken.

 

Aangezien UAntwerpen zo expliciet zegt dat er meer studenten op uitwisseling zouden moeten gaan, zou ze ook moeten proberen de begeleiding elk jaar te verbeteren. De Studentenraad probeert alle problemen bij de universiteit aan te kaarten. Het enige probleem is dat ze pas kan ingrijpen wanneer het al is misgelopen. Want wie controleert of de coördinatoren hun werk doorheen het jaar wel goed doen? Anaïs spoort studenten aan om hun verhaal te delen, zodat ze op die manier kunnen voorkomen dat dezelfde problemen het jaar erna weer ontstaan.

 

Om erachter te komen welke problemen studenten tijdens hun uitwisseling ervaren, startte de Studentenraad in samenwerking met dwars een enquête. De resultaten hiervan wil ze graag aan de Dienst Internationale Samenwerking voorleggen. Naast de vaker voorkomende problemen kwam hier onder andere een verhaal uit van een student die in het buitenland geen verblijfplaats heeft kunnen vinden. De hieraan gerelateerde feedback was dat studenten graag nog een informatiesessie zouden hebben voor vertrek. Daarin zou dan, in plaats van informatie over de inschrijving, informatie over huisvesting en verzekeringen moeten worden gegeven.

 

hoe moet het nu verder?

Stel, je bent een van deze ongeluksvogels. Wat doe je dan het best? Alle coördinatoren die we spraken, waren het erover eens dat het jaar erna nog eens proberen een goede optie is. Het is een geweldige ervaring en werkgevers zien het graag terug op je CV.

 

Bedenk wel: zij zijn er nu eenmaal om de uitwisselingen te promoten. Het is natuurlijk best begrijpelijk dat je – met het vooruitzicht misschien weer niet te kunnen vertrekken – niet nog eens het hele traject wilt doorlopen. Gelukkig zijn er meer dan genoeg andere opties. Je kunt een stage of vrijwilligerswerk in het buitenland doen, geregeld via de universiteit (denk aan USOS) of via een studentenorganisatie (AIESEC). En ook heel belangrijk, deel je ervaring met de Studentenraad, zodat zij terugkerende problemen kan voorkomen.

U doceert in alle bachelorjaren Toegepaste Taalkunde en aan de masterstudenten Vertalen, u heeft een eigen vertaalbedrijf, tolkt tussendoor ook nog voor de Antwerpse rechtbank en bij conferenties hier en daar én u bent recent verkozen tot voorzitter van de Belgische Kamer van Vertalers en Tolken (BKVT). Hoe krijgt u dit alles gecombineerd?

Die vraag stel ik me ook vaak! Wellicht door geregeld eens een steek(je) te laten vallen. Tot voor kort combineerde ik dat – weliswaar zonder voorzitterschap of bestuursmandaat binnen de BKVT – met het actieve moederschap en twee jaar zorg voor mijn papa. Weinig slapen dus, meestal maar zo’n vijf uur per nacht.

 

Wat doet u na zo’n overvolle werkweek om de batterijen op te laden?

Om echt af te kicken ga ik lopen tussende velden, rond het fort en nec plus ultra op het strand of breng ik een dagje met Leonoor door, mijn eerste kleinkind.

 

Het departement Toegepaste Taalkunde verhuist dit jaar naar de Stadscampus. Wat zal u het meest missen aan Campus Zuid?

Ik heb daar meer dan veertig jaar van mijn leven gesleten. Het was mijn thuis! De gezelligheid, het wij-gevoel, de samenhorigheid, de kleinschaligheid ... Het kwaliteitslabel – “Oh, u bent van de Schildersstraat! Dan zult u wel goed zijn.” – is voltooid verleden tijd.

 

U heeft zowel aan de universiteit van Heidelberg als aan die van Antwerpen en Gent gestudeerd. Wat is het strafste verhaal uit uw zo gevarieerde studententijd?

Ik was zó braaf … een seut. Maar misschien dit: de prof Vertalen Nederlands-Duits van de tweede licentie die ons tijdens het examen vroeg welke teksten we in de loop van het jaar hadden vertaald. “Professor, u hebt dit jaar geen enkele keer lesgegeven.” Zijn oplossing? “Neem dan maar een krant en begin te vertalen op pagina één.” Of de prof Engels die je stupid bastard en silly cow noemde als je fouten in je vertaling Nederlands-Engels had.

 

Ook nu volgt u de activiteiten van de studentenclub van Toegepaste Taalkunde op de voet. Is er veel veranderd ten opzichte van vroeger?

Heel veel. De relatie docent-student is totaal anders. Onze proffen gaven ons een onvoldoende omdat ze ons gezicht nog nooit hadden gezien. In beroep gaan kon niet. De prof was oppermachtig. Nu zijn wij dienstverleners en de studenten klanten. Er is vaak totaal geen respect meer voor de docenten en voor hun privéleven. Anderzijds vind ik persoonlijk de lossere omgangsvormen veel leuker. Zolang er maar respect blijft. Echt volwassen is de student die mij tijdens de cantus ‘Rita’ noemt en in de les ‘mevrouw’.

 

U bent opgegroeid in het West-Duitsland van voor de val van de muur. Hoe verschilt uw kindertijd van die van uw eigen kinderen?

Mijn kinderen hebben een thuis. Mijn vader was lid van de NAVO en wij zijn zowat twintig keer verhuisd. Bovendien gingen we vanaf de leeftijd van twaalf jaar op internaat, een levenslang trauma: in een kasteel dat eigenlijk een kazerne was, stonden voor de kleine meisjes honderd bedden klaar, netjes in vier rijen van 25, gescheiden door een kast aan het hoofdeinde en een stoel aan het voeteinde. Waar bleef je met je verdriet(jes), je vragen, je twijfels? En er was de constante dreiging dat de Russen over de Rijn zouden komen en wij niet meer tijdig in België zouden geraken …

 

Mijn vader drilde zijn kinderen, zelfs het beste was niet goed genoeg. Ik probeerde mijn kinderen andere waarden bij te brengen: doe je best en dan zien we wel. Ik wilde vooral gelukkige kinderen, geen carrièremensen. Ik noem mijn gezin vaak mijn ‘klavertjevier’ en ben er bijzonder trots op.

 

Wat heeft de Bondsrepubliek dat ons koninkrijkje niet heeft?

Het is wat verminderd, maar Duitsers blijven gedisciplineerd. Ordnung muss sein. Ook al blijven ze zich schuldig voelen voor de fouten uit het verleden, toch is er meer vrijheid. Je mag jezelf zijn, je mag je mening verkondigen. Mijn Duitse leeftijdsgenoten waren in alle opzichten veel vrijer dan wij. Zij kenden de pil, wij moesten nog als maagd huwen.

 

Van welke taalfout in het Nederlands krullen uw tenen het kromst?

Dat is een moeilijke. Kleine voetjes, kleine teentjes, maar toch. Heel ergerlijk vind ik: “Hoe noemdegij?” ‘Noemen’ in plaats van ‘heten’, dus. ‘Groter als mij’ in plaats van ‘groter dan ik’. En mensen die niet snappen dat

alles fysica is, maar niet fysiek. Regen is een fysisch verschijnsel, maar als ik een uur ga lopen, ben ik fysiek moe.

 

Als een student u een eindejaarscadeau zou geven, met welke fles zou deze bij u goede punten scoren?

Bubbels, graag uit de buurt van Reims. Maar ik ben er wel zuinig op, enkel bij speciale gelegenheden. Anders wordt het een dagelijkse zonde. Daarvoor is er Tönissteiner of het plat water uit mijn ‘gezond kraantje’ met een takje munt of een schijfje komkommer.

 

Is er een Duitse levenswijsheid die u onze lezers nog ans Herz wil legen?

Mijn lijfspreuk is een Franse: La grimace est plus jolie quand on rit. Of uit Le Petit Prince: “On ne voit bien qu’avec le coeur” en “C’est le temps que tu as perdu pour ta rose qui rend ta rose si importante.” Ik heb ook veel bewondering voor Angela Merkel. Dus, samen met haar zeg ik: “Wir schaffen das!”

 

Hartelijk dank, professor!

Klokslag half elf wandelt Herman Van Goethem het Agora Caffee op de Stadscampus binnen, precies het tijdstip dat we hadden afgesproken om elkaar tussen thee en koffie te spreken. “Timemanagement is erg belangrijk. Ik werk niet meer dan vroeger, maar ik merk wel dat ik nu veel efficiënter met tijd moet omspringen”, steekt de kersverse rector van wal. Of mogen we hem die titel eigenlijk nog niet toekennen? “Dankzij een of ander reglement start mijn mandaat pas vanaf 1 oktober. Dwaas vind ik dat, want het academiejaar is dan al een week bezig. We moeten de begindatum van het mandaat veranderen naar 1 september of 1 augustus, dat spreekt voor zich.”

 

“Anderzijds ben ik al sinds maart vlijtig aan de slag om mijn rectorschap voor te bereiden, een inloopperiode die ik met open armen heb verwelkomd. Door het goede contact met de vorige rector, een goed draaiende administratie en de hardwerkende ploeg rond mij loopt de overgang erg vlot, en dat is een noodzaak, want dit beroep verschilt totaal van lesgeven en onderzoek uitvoeren.” Wat doet de man aan het hoofd van een universiteit juist? Een vraag die blijkbaar van onze gezichten af te lezen valt, want onverstoord raast Van Goethem verder: “Naast vergaderingen voorzitten, bestaat mijn taak erin mensen samen te brengen in functie van een bepaald project. In totaal zijn er zo’n vijftigtal belangrijke dossiers die openliggen en die ik telkens aanstuur, zonder dat ik me in het operationele begeef. Het is niet aan mij om die dossiers tot op dat niveau te doorgronden, daarvoor heb ik een team.”

 

We vragen hem of hij een voorbeeld kan geven van zo’n dossier, want bij zijn gepassioneerde, doch ietwat vage repliek kunnen we ons niet meteen een beeld vormen. Na een teug van zijn koffie treedt de rector met plezier in detail: “Analoog met The Internet of Things, denken we na over een University of Things, een groot project dat vertrekt vanuit de vraag wat je kan aanvangen met big data in de organisatie van een stedelijke en commerciële samenleving. Ik stel me voornamelijk de vraag hoe een universiteit mee deze kar kan trekken. Het eventuele antwoord is in de vorm van een nieuwe opleiding met een tweejarige, interuniversitaire master die ingebed kan worden in de universiteit en meegefinancierd wordt door de bedrijfswereld. Dat laatste is noodzakelijk omdat we middelen nodig hebben, al moeten we erop letten dat we niet afhankelijk worden van de bedrijven. Zij zien ons nogal eens graag als leverancier van producten, hetgeen we uiteraard niet zijn. Maar de dossiers gaan over de meest uiteenlopende onderwerpen. Personeelsstructuur, valorisatie van onderzoek en het optrekken van nieuwe gebouwen zijn enkele voorbeelden van interne universitaire onderwerpen. Ontwikkelingssteun en sociale problematiek vragen dan weer om een samenwerking met de stad.”

 

Niet al te subtiel polsen we of een vroegere bekendmaking van de examenroosters als aandachtspunt gemarkeerd staat. Zijn antwoord is positief, want hoewel hij het vanzelfsprekend vindt dat de roosters op facultair niveau gedeeld worden, is hij van mening dat de verdeling in sommige faculteiten sneller kan. “Niettemin kan ik slechts opmerken dat we ervoor moeten zorgen dat de roosters vlugger bekend geraken, want ik ken dat dossier niet en ben dus niet op de hoogte van allerlei hindernissen. Maar als ik het als rector aangeef, maakt dat indruk en kan dat een impuls zijn.”

 

Van Goethem mag dan achteloos onderuitgezakt op zijn stoeltje zitten – hetgeen deels te wijten valt aan zijn nonchalante persona, deels aan het niet al te comfortabele meubilair in het Agora Caffee – aan vuur in zijn woorden ontbreekt het niet. “Mijn tip voor de studenten is dat ze nieuwsgierige passie leggen in hun studies. Dan loopt het doorgaans wel goed. Anderzijds zijn er studenten die dat niet in zich hebben. Sommigen zijn ook erg ‘jong’ op achttien. Toestanden zoals in Azië, waarbij ouders in tentjes overnachten om hun achttienjarige kind tijdens de eerste weken te begeleiden, zijn hier gelukkig niet de norm. De overgang naar ‘de grote wereld’ kan moeilijk zijn, maar na enkele jaren studeert iedereen wel als volwassen intellectueel af. Dat zien we elk jaar opnieuw bij de promoties. We vormen mensen, dat vind ik geweldig.”

 

De energie van de rector lijkt onuitputtelijk. In zijn eigen studentenjaren combineerde hij Geschiedenis met Rechten, waarbij hij de vakken van de ene opleiding in eerste zit en de vakken van de andere in tweede zit aflegde. Het hoogleraarschap was een logisch vervolg.

 

“Ik ben een geboren wetenschapper, gemaakt om te schrijven. Als onderzoeker ben ik momenteel een vis op het droge. Eigenlijk komt mijn rectorschap een jaar te vroeg, want ik had de tijd goed kunnen gebruiken om mijn boek over Antwerpen tijdens de Tweede Wereldoorlog af te werken. Zeker nu ik zie hoe knap Jeroen Olyslaegers met mijn archiefmateriaal is omgesprongen in zijn roman Wil. Hij gebruikt fictieve personages met fictieve dialogen, wat moet dat dan geven als ik de feiten weergeef? Mijn werk zal dus volgen, maar daar zal ik ook ‘wil’ voor nodig hebben.”

 

“Maar versta me niet verkeerd, ik loop op wolkjes”, voegt hij er snel aan toe, vooraleer we het tegendeel zouden durven vermoeden. “De job is gewoon geweldig, nog veel beter dan ik had verwacht.” Of Van Goethem het rectorschap als een bekroning van zijn carrière ziet? “Zo zou ik het niet noemen, want ik had nooit gepland rector te worden. Ik heb soms iets van een jager, die intuïtief sterk is en zodoende de juiste beslissing neemt wanneer zich een keuzemogelijkheid voordoet. Als ik het geluk heb twee mandaten te voltrekken, tel ik 65 jaar. Dan volgt er nog een leven, hè!”

 

Als we polsen naar zijn relatie met professor Meeusen, die het tijdens de rectorverkiezing met 48,6 procent van de stemmen nipt moest afleggen tegen Van Goethem, weet de rector ons te verzekeren dat we niet naar sensatie hoeven te zoeken: “We komen heel goed overeen. Op geen enkele manier zit er een haar in de boter. Verkiezingen zijn een wat ruw genre, met name de debatten. Elkaar zo openlijk kritiek geven vond ik allesbehalve plezant. Het toont weer eens hoe hard de politieke wereld is. Als professoren zijn we geprivilegieerden, want de pers buigt driedubbel voor ons. Terwijl een hoogleraar steeds keurig zijn interview mag nalezen, wordt op een politicus zonder meer gesjot.”

 

Na deze ondervinding blijft het een tijdje stil, een teken dat we genoeg informatie verzameld hebben en het interview erop zit. Van Goethem schuift het krakkemikkige stoeltje naar achter en wil afscheid nemen, als er net een collega-academicus passeert die schichtig in diens richting knikt. Wanneer de man weg is, geeft de rector nog een laatste opmerking: “Dat vind ik dus confronterend: er zijn bepaalde mensen die me bijna geen goeiendag meer durven wensen. Gezag is nodig, maar ik blijf gewoon Herman Van Goethem hoor, mens van vlees en bloed.”

“Daar zijn jullie!”, lacht Hilde Crevits, “Je hebt hier wat gemist.” Basisschool Kompas in Geel is vandaag gestart met het initiatief one mile a day dat kinderen meer wil doen bewegen. “Ik heb de ouders nog niet gesproken, maar ze kunnen er toch niets op tegen hebben dat hun kinderen meer bewegen op school?”, vertelt ze voor een aanwezige cameraploeg. We zijn niet als enige pers getuige van de uitgewisselde high fives en fist bumps tussen onze minister van Onderwijs en ‘haar’ leerlingen. Tien minuten later wordt het t-shirt geruild voor een hemd en is onze minister klaar om zich richting Mechelen te laten voeren. En wij mogen mee.

 

We kruipen achterin de auto, zij rechts, wij links. Haar smartphone in glitterjasje (“Op reis was er een uitverkoop van zulke hoesjes …”) wordt opzij gelegd. Een dikke bundel papieren verhuist naar haar schoot. “Ik ben er helemaal klaar voor.” En dus steken we van wal.

 

Een jaar geleden werd het inschrijvingsgeld verhoogd voor het hoger onderwijs, niet zonder protest. Hoe staan de zaken er een jaar later voor?

“Er is inderdaad heel wat te doen geweest rond die verhoging, maar ik sta daar honderd procent achter. Het afgelopen academiejaar steeg het aantal studenten in het hoger onderwijs met 1,1 procent, dus van een schrikeffect is zeker geen sprake. De verhoging geldt dan ook niet voor iedereen. De studenten die een studiebeurs krijgen, betalen nog steeds hetzelfde bedrag als voorheen. Dan is er nog een groep die daar net buiten valt, de bijna-beursstudenten. Ook voor hen is er een bijzonder tarief in het leven geroepen.”

 

“Nu, ik vind dat het inschrijvingsgeld nog altijd laag is. Vlaanderen investeert zevenduizend euro in de student en deze moet zelf minder dan duizend euro bijdragen. Dat blijft toch nog zeer bescheiden?”

 

Ik ben het een beetje beu dat het onderwijs steeds opnieuw wordt afgeschilderd als problematisch.

 

“Vorige week kreeg ik de vraag of er niet veel meer aanvragen zijn om gespreid te betalen. Dat klopt, maar het kan evengoed een positief signaal zijn. Meer mensen weten kennelijk dat je die aanvraag kan doen. Je krijgt dan ook wel eens te horen dat je het automatisch zou moeten aanbieden, maar dat werkt niet voor iedereen. Ik ben bijvoorbeeld net wat slordiger in zulke zaken en als ik het in drie keer zou moeten betalen voor mijn kinderen, zou de kans veel groter zijn dat ik het eens een keertje vergeet. Iedereen is daarin echter anders, dus ik vind het zeker belangrijk dat het wel kan.”

 

“Ik denk dat we tevreden mogen zijn met ons hoger onderwijs in Vlaanderen. Je kan studeren wat je maar wil, waar je maar wil en aan een heel democratische prijs. Sommige parlementsleden komen me vertellen dat studeren in Scandinavische landen gratis is. Ook dat klopt, maar ze hebben daar een enorme numerus clausus. Als het volzet is, is het volzet. Bij ons is er enkel een stop voor de studierichtingen Geneeskunde en Tandheelkunde. We kennen hier op dat gebied een ongelooflijke luxe.”

 

Het toelatingsexamen arts en tandarts ligt toch erg gevoelig. Een paar dagen geleden kregen weer een hele hoop studenten te horen dat ze de studie niet mogen aanvatten.

“We breken dromen met de toelatingsproef arts en tandarts, dat is waar. Ik hoor de verhalen ook in mijn directe vriendenkring. Gisteren nog kreeg ik een mailtje van een vriend wiens zoon net een tiende tekort had. Dat is vreselijk. Het is zeker niet zo dat als je niet slaagt voor het examen, het dan onmogelijk zou zijn voor jou om een goede geneesheer te worden.”

 

Bij het begin van uw legislatuur kondigde u aan de proef grondig onder de loep te nemen. Wat is er al gebeurd en wat mogen we nog verwachten?

“Eerst en vooral hebben we een begeleidingscommissie aangesteld. Een aantal experten – die niet met de vakinhoudelijke kant van het examen bezig zijn – zorgen ervoor dat de taal van het examen verstaanbaar Nederlands is. Twee jaar geleden zijn er immers een aantal mensen naar de Raad van State getrokken omdat het examen niet helder genoeg was opgesteld. Ze hebben toen gelijk gekregen. Zulke situaties willen we vermijden. Het examen is door deze commissie nu begrijpbaar opgesteld, maar het blijft natuurlijk zeer moeilijk.”

 

“De lat ligt erg hoog, omdat we de instroom bewust willen beperken. Als geneesheer werk je op kosten van de maatschappij. Te veel artsen zou kunnen leiden tot onnodig veel consultaties, waardoor ook de kosten van de ziekteverzekering erg zouden toenemen. Dus hebben wij een examen nodig met een zodanige moeilijkheidsgraad dat ieder jaar een groep van zo'n duizend studenten kan starten. Dat precieze aantal varieert van jaar tot jaar, maar we zien wel dat we daarmee binnen de federale quota blijven op het moment van de doorstroom naar het beroep.”

 

 

De kranten kopten laatst dat steeds meer huisartsen op jonge leeftijd al een patiëntenstop invoeren. Moet daar geen rekening mee worden gehouden bij het opstellen van het toelatingsexamen? Wordt een tekort aan huisartsen door de beperkte instroom zo niet in de hand gewerkt?

“Bij het afleggen van het toelatingsexamen moet je nog niet aangeven of je voor arts of tandarts wil gaan, laat staan welke specialisatie je later zal uitkiezen. Wij hebben bij het examen geen idee hoeveel huisartsen uit die groep zullen komen zoveel jaar later. Ik heb er wel al aan gedacht om het examen te splitsen: een voor arts en een voor tandarts.”

“We hebben immers ook een tekort aan tandartsen. Ik weet alleen niet of twee toelatingsexamens in het leven roepen wel de oplossing voor dat probleem is.”

 

“Bij de studie Geneeskunde zien we dat er erg veel jongeren specialist willen worden. Het beroep van huisarts kent gelukkig de laatste jaren weer een opmars, maar er is een nieuwe generatie opgestaan. Eentje die niet meer van zeven uur 's ochtends tot twaalf uur 's nachts wil werken, maar ook nog wil kunnen genieten van het leven. Dat verandert de toekomstperspectieven. Daarom voert de federale overheid nu ook onderzoek uit om in te schatten hoeveel artsen we later nodig zullen hebben. We willen een langetermijnplanning maken. Er wordt aan gewerkt.

 

Hoe moeilijk is het om als politicus een evenwicht te vinden tussen de traagheid waarmee (onderwijs)structuren veranderd kunnen worden en de snelheid waarmee de maatschappij evolueert? Is het onderwijs niet gedoemd om overal achteraan te hollen?

“Moeilijk is het zeker, het is en blijft een enorme oefening. We willen nu bijvoorbeeld de eindtermen vernieuwen in het secundair onderwijs. De huidige zijn twintig jaar oud en stammen uit de periode waarin de digitale wereld nog praktisch onbestaande was. Het is dus tijd dat die eens in een modern jasje gestoken worden, zodat ze klaar zijn voor de volgende twintig jaar. Al kunnen we sommige evoluties natuurlijk niet inschatten. Wat niet wil zeggen dat de huidige eindtermen volledig achterhaald zijn, hele stukken zijn nog erg modern en kunnen zeker hergebruikt worden.”

 

“Zulke hervormingen lopen inderdaad traag. Anderzijds staat er in onze grondwet dat er vrijheid van onderwijs moet zijn. Dat houdt in dat er niet zoveel voorwaarden zijn om een school op te richten. Hierdoor ligt er enorm veel creativiteit aan de basis van scholen. De school waar we net zijn vertrokken, is bijvoorbeeld volop bezig met co-teaching waarbij er twee leerkrachten voor één grotere klas staan. In zulke initiatieven geloof ik fel. Je moet als minister vooral veel mogelijk maken, maar niet te veel opleggen. In het verleden hebben we veel te vaak dingen verplicht, waardoor een stukje creativiteit gefnuikt is. Het is mijn taak om dat terug op de voorgrond te krijgen in het onderwijs.”

 

Ieder kind is verschillend, maar de deuren zouden voor iedereen op dezelfde manier moeten opengaan.

 

In welke mate kunnen leerkrachten bijdragen aan deze creativiteit?

“Zij vormen de cruciale schakel. Ik vind het vreselijk wanneer leerkrachten het leerplan volgen met het werkboek én alle leerblaadjes met oefeningen. Op die manier is er geen ruimte om nog een stukje creativiteit te laten leven. Dat vind ik zeer spijtig. Je herinnert je toch nog altijd die ene leerkracht die eruit sprong? Niet steeds omwille van het vak, maar om de persoonlijkheid, om de stijl van lesgeven en leerkracht zijn.”

 

Zijn er leerkrachten u zo bijgebleven?

“Mijn turnjuf van de lagere school was mijn absolute idool. In het secundair onderwijs heb ik een aantal moeilijke jaren gehad. Ik voelde me niet goed in mijn vel en zeker mijn vierde middelbaar heeft daar erg onder geleden. Wanneer ik nu van jongeren hoor dat ze er geen goesting meer in hebben, kan ik dat wel begrijpen. Ondanks mijn slechte punten voor wiskunde, ben ik toch aan Latijn-Wiskunde begonnen in het vijfde middelbaar. Daar had ik een leerkracht wiskunde die me als een volwassene behandelde en me mezelf liet zijn. Plots haalde ik weer goede punten voor dat vak. De persoonlijkheid van de leraar doet er echt wel toe, dat heb ik zelf mogen ondervinden.”

 

Hoe verzeker je de kwaliteit van leerkrachten? Er hangt zoveel van hen af.

“We willen de kwaliteit van de lerarenopleiding verder versterken. Er komt nu een soort toelatingsproef om te laten blijken wat we van je verwachten als je leraar wil worden. Inhoudelijk moet de opleiding wat versterkt worden, alsook de leer- en lesmethodieken. Bovendien is er nood aan extra coaching wanneer de jonge leerkrachten starten. We willen daar de komende periode erg in investeren.”

 

Is dat mogelijk, de problemen van vandaag oplossen én een fundering leggen voor later?

“Zeker, de anderstalige leerlingen vormen een mooi voorbeeld. Door de asielcrisis zijn er erg veel vluchtelingenkinderen in onze scholen ingeschreven. De OKAN-klasjes – onthaalonderwijs voor anderstalige nieuwkomers – zijn als paddenstoelen uit de grond geschoten. Ik ben enorm positief verrast over hoe snel en goed dat verlopen is. Leerkrachten met tonnen ervaring waren bereid om hun expertise te delen en de maatschappelijke uitdaging aan te gaan. Ondertussen leren de toekomstige leerkrachten in de lerarenopleiding hoe ze moeten omgaan met de enorme diversiteit die vandaag in de klassen aanwezig is. Zo zijn deze al bij het afstuderen voldoende geschoold om in meertalige contexten les te geven. We stoppen het in de opleiding, waardoor we bouwen aan de toekomst.”

 

In het verleden hebben we veel te vaak dingen verplicht, waardoor een stukje creativiteit gefnuikt is.

 

Vangt u signalen op van een toenemende maatschappelijke radicalisering? Zijn er scholen die verdrinken?

“Er is zeker radicalisering merkbaar in onze maatschappij, maar tegelijk zie ik hoe ongelooflijk veerkrachtig ons onderwijs daarop reageert. Na de zware aanslagen in Brussel en Zaventem zijn de scholen geen enkele dag dicht geweest, alle kinderen konden naar school blijven gaan. Leerkrachten en scholen tonen een zeer groot maatschappelijk engagement. Ik ben dus positief gestemd over het wapen dat het onderwijs is tegen radicalisering. Zoals Malala Yousafzai, de kinderrechtenactiviste die de Nobelprijs voor de Vrede won in 2014, ook zei: 'Het onderwijs en kritisch denken zijn de beste wapens tegen elke vorm van geweld.' Daar moeten we dus volop in blijven investeren.”

 

“Enkele weken geleden zei ik ook al in een interview dat ik vind dat scholen nog meer aandacht moeten hebben voor het burgerschap. We moeten echt goed weten wat er in onze grondwet staat en wat dat allemaal betekent. Wat is gelijkheid tussen man en vrouw? Vrijheid van meningsuiting? We moeten aan jongeren blijven duidelijk maken hoe mooi onze samenleving is. Het is zo belangrijk dat we die waarden uitdragen.”

 

“Onderwijs is dan ook zoveel meer dan enkel kennis opdoen. We moeten kinderen engageren. Ze moeten zelfstandige volwassenen kunnen worden. Dat leer je thuis, maar ook een stuk op school. Het is een deel van het opvoeden, vind ik, om kinderen met tegenstellingen te leren omgaan. Je moet risico’s durven nemen, bereid zijn om te falen. Anders ga je nooit veel uitdagingen hebben in je leven.”

 

Wat vindt u de grootste uitdaging in uw job? Wat zou u het allerliefst veranderd zien in het onderwijs?

“Mijn grootste ideaal is dat meer kinderen gelijk aan de start zouden kunnen komen. Het is confronterend om te zien dat kinderen die onvoldoende aanwezig zijn in de kleuterklas op driejarige leeftijd al zo’n spectaculaire achterstand kunnen oplopen ten opzichte van andere kinderen. Dat is ook de reden waarom de Vlaamse regering heeft beslist om in de toekomst een premie uit te reiken wanneer een kindje op driejarige leeftijd al naar school komt. Dat vind ik een zeer goede maatregel. We moeten alle kinderen naar school krijgen. Allemaal. Ook op die leeftijd. Je merkt dat als je er niet op tijd bij bent, je een achterstand opbouwt in de loop van de jaren. De kinderen die op die leeftijd niet naar school gaan, zijn ook de leerlingen die op latere leeftijd vaker gaan spijbelen of opeens afhaken.”

 

“De gelijkheid van kinderen intrigeert mij enorm. Ieder kind is verschillend, maar de deuren zouden voor iedereen op dezelfde manier moeten opengaan. Dat is helaas zo moeilijk te realiseren. Ook in het hoger onderwijs. Hoeveel kinderen krijgen door hun thuissituatie geen kans om hoger onderwijs te volgen? En hoeveel kinderen mogen vier keer falen en het toch nog een keer proberen? Daarom willen we een oriëntatieproef invoeren in het middelbaar en dat ieder kind die aflegt. Hopelijk zijn er zo jongeren die misschien toch tot de conclusie komen dat het hoger onderwijs wel degelijk iets voor hen kan zijn. Ik hoop dat de scholen daarna met de ouders in gesprek kunnen treden."

 

“Dus als ik iets mocht kiezen dat in een vingerknip opgelost zou kunnen worden, is het dat. Ik besef heel goed dat ik dat niet gemakkelijk voor elkaar ga krijgen. Maar ik mocht kiezen, toch?”

 

Zeker. U klinkt trouwens bijzonder begaan. Mag ik spreken van liefde voor uw vak?

“Ik doe mijn job inderdaad ontzettend graag. Maar er zijn ook erg veel zorgen. Ik moet bekennen dat ik niet wist dat de opdracht zo omvangrijk zou zijn toen ik eraan begon. Ik ben het een beetje beu dat het onderwijs steeds opnieuw wordt afgeschilderd als problematisch. Ik wil niet meelopen met al die negatieve verhalen en probeer te kijken naar al het positieve. Leerkrachten en directeurs zeggen soms dat ik precies weer geloof in hen. En ze hebben dat ook nodig. Waarom zou je de leiding van een groep nemen, als je niet in je mensen gelooft?”

 

“Leerkracht zijn is een enorme opdracht, dat besef ik maar al te goed. De armoede neemt toe, steeds meer kinderen leven in moeilijke gezinssituaties. En dan komen er nu de vluchtelingenkinderen bij die al zoveel hebben meegemaakt. Je kan niet verwachten dat een kind zijn zorgen aan de kapstok hangt als het de klas binnenkomt.”

 

“Mijn ouders waren leerkrachten. Ik ben groot geworden met het vak. Mijn moeder kon de kinderen meetrekken door de manier waarop ze lesgaf. Ze krijgt nog steeds kaartjes van kinderen die ooit, soms wel dertig jaar geleden, bij haar in de klas zaten. Het is dan moeilijk om niet te geloven in de kracht van het onderwijs. Dat is wellicht ook de reden waarom ik het zo graag doe.”

 

We moeten alle kinderen naar school krijgen. Allemaal.

 

Was het dan moeilijk kiezen tussen Openbare Werken en Mobiliteit en Onderwijs?

“Ik was heel graag minister van Openbare Werken en Mobiliteit, ik ging er ook echt van uit dat ik weer voor die positie zou gaan. Opeens kreeg ik de kans om minister van Onderwijs te worden en daar heb ik eigenlijk niet verder over moeten nadenken. Het onderwijs begeleidt het grootste kapitaal dat we hebben in onze maatschappij. Het gaat om met het kostbaarste dat mensen bezitten: hun kinderen. Ik ben nog steeds erg blij dat ik heb toegezegd, ik zou er altijd spijt van hebben gehad als ik het niet had gedaan.”

 

We rijden Mechelen binnen. Wanneer de autodeuren openen voor het Huis van de Mechelaar, is ons interview on the road afgelopen. “Dat was eens wat anders, niet?”, lacht ze. We vereeuwigen ons gesprek niet enkel op tape, maar ook met een selfie. Wanneer ze even later haar speech voor de Week van de Geletterdheid geeft, verdwijnt het spiekbriefje al snel in haar broekzak. “Ik was vandaag in het gezelschap van twee studentes die alle kansen hebben gekregen, maar niet iedereen kon op diezelfde trein springen. Ik vind het ongelooflijk knap dat jullie je engageren om bij te leren”, spreekt ze de volwassen cursisten toe. “We zijn nooit te oud om te leren”, besluit ze. Achteraf vraagt ze ons stilletjes of we het niet erg vonden dat ze ons aanhaalde. “Ik vond het wel passend …”

 

Onze minister van Onderwijs is een vlotte dame en aan haar intentie kunnen we niet twijfelen.

​Joona is a twenty-two-year-old Finn, hairdresser, fashion freak, art lover, student in professional sales and shameless people watcher (aren’t we all?). In short, he is a busy guy who fits in perfectly in our city. This versatile student came all the way from Helsinki to live the Antwerp life.

 

big city life

Joona has only been in Belgium since the 29th of August but he already loves our sparkling city, ‘t Stad. “Antwerp isn’t that big, you can go everywhere without using the underground or tram. The citizens dress fashionably and look nice. Besides, everyone is super social, which makes me feel comfortable.”

 

Besides his enthusiasm for the city, Joona is equally enchanted by his new housemates. Back in Helsinki, he rented a student dorm in a building that counted approximately one hundred student rooms. However, the students hardly greeted one another. It seemed like everyone had their own group and they kind of ignored the others. Here in Antwerp, the fashion-conscious Finn is staying in a building with about eighty students.

 

That is quite a few too, nevertheless he remarks a main difference: his new housemates are immensely friendly. “I am very excited to see what the student life will be like. But I already know my housemates are up to date with the nightlife, so that won’t be a problem (laughs).”

 

comfy couch

In Antwerp, Joona enjoys the luxury of having a student room with his own shower. In Helsinki he shared a shower with other students and we all know how horrible that can be. Nonetheless, the shower isn’t his favourite part of the new crib. His preference goes to his couch, without a doubt. It’s comfy to chill on as well as convenient for his friends who come over to visit. So he didn’t have any problems so far? “The biggest difficulty I run into here is definitely visiting the grocery store. The names of the products are all written in Dutch and French. Honestly, I often don’t understand what they mean. A while ago, I went to the supermarket with a friend from Helsinki. We were looking for cream. Instead we apparently bought something totally different. I think it was whipped cream, but I am not sure at all. Anyhow, it tasted horrible!”

Vissen. Zo noemen we de dieren die in de zee leven. Alhoewel, niet alle dieren die in de zee leven zijn vissen en bovendien zijn er vissen die in rivieren en meren leven. Maar ook daarin leven niet alleen vissen. Oké, dan hebben alle dieren met vinnen toch de naam vis? Nee, ook niet! Want er zijn ook zoogdieren met vinnen.

 

Natuurlijk overdrijf ik nu. Hét kenmerk dat vissen onderscheidt van andere dieren zijn de kieuwen. Vissen hebben kieuwen, zoogdieren longen. Zoogdieren leggen bovendien geen eieren. Daarnaast zijn er nog een aantal kenmerken die de vissen onderscheiden van andere dieren die in het water leven. Daarom heten vissen vissen en klasseren we ze in een aparte categorie. Maar toch is het niet zo simpel. Vissen bestaan namelijk niet.

 

Dat is niet iets wat ik verzonnen heb en al zeker geen grap. Een veel slimmere persoon dan ikzelf, paleontoloog en bioloog Stephen Jay Gould, is na een levenslange studie van vissen tot deze conclusie gekomen. Toch wil dat niet zeggen dat er geen dieren met schubben en kieuwen in onze zeeën en rivieren zwemmen. Het gaat over de categorie: de term 'vis' brengt dieren samen die absoluut niets met elkaar te maken hebben! Genetisch gezien heeft een zalm immers meer gemeenschappelijk met een kameel dan met een aal.

 

Doet je hoofd nu pijn en vind je me een vreselijke muggenzifter? Goed, want dat is de bedoeling van deze rubriek. Mensen die echter net zoals ik houden van nutteloze weetjes om iedereen gek mee te maken, moeten de podcast No such thing as a fish eens beluisteren. En onthoud, de volgende keer dat je opa je vraagt om mee te gaan vissen, ga je eigenlijk zalmen. Of forellen. Of haringen.

Wouter meende uit het recht op de passieve openbaarheid van bestuur, dat neergeschreven staat in artikel 32 van de grondwet, te kunnen afleiden dat studenten recht hebben op een kopie van hun examen. Voor documenten in het bezit van Vlaamse instellingen wordt dit verder geregeld in het decreet van 26 maart 2004 betreffende de openbaarheid van bestuur, dat stelt: “De (bestuurs)instantie is verplicht aan ieder natuurlijk persoon, rechtspersoon of groepering ervan die erom verzoekt, de gewenste bestuursdocumenten openbaar te maken door er inzage in te verlenen, er uitleg over te verschaffen of er een afschrift van te overhandigen.”

 

De Universiteit Antwerpen is als publieke universiteit een overheid/bestuursinstantie en valt bijgevolg onder het toepassingsgebied van het decreet. Dit werd reeds bevestigd door de beroepsinstantie inzake openbaarheid van bestuur en door Pascal Smet toen die nog minister van Onderwijs was. Een student heeft dus wel degelijk recht op een kopie van zijn examen, wanneer zijn aanvraag overeenkomstig het decreet voldoende duidelijk en niet onredelijk is. Het zou bijvoorbeeld onredelijk zijn om de kopieën op te vragen van alle examens en herexamens over de afgelopen twee academiejaren van 23 basisvakken binnen dezelfde opleiding (ooit echt gebeurd aan de Universiteit Gent overigens!).

 

Volgens de Universiteit Antwerpen werd de initiële aanvraag van Wouter geweigerd omdat de mogelijkheid om een examenkopie op te vragen nog niet volledig was uitgeklaard op universitair niveau. Naar aanleiding van de weigering bracht Wouter het onderwerp voor de onderwijscommissie. Daar werd beslist dat studenten onder bepaalde voorwaarden een examenkopie kunnen opvragen. Ze moeten met name een financiële vergoeding van 20 euro per examen betalen en een geheimhoudingsdocument ondertekenen. Deze regeling geldt enkel voor de faculteit Toegepaste Ingenieurswetenschappen en ook slechts tijdelijk. De juridische dienst van de universiteit is momenteel bezig met het opvolgen van dit proces.

 

Ik deed zelf de test en verzocht de faculteit TEW via mail tweemaal om een examenkopie. Drie weken later is er nog steeds geen reactie gekomen. Zou er binnen de universiteit nog steeds geen algemene actie zijn ondernomen? Ook in het OER (Onderwijs- en Examenreglement) van onze universiteit wordt niks vermeld over examenkopieën. Enkel het recht van de student op bespreking en inzage van het examen staan hierin beschreven. Ook het OER van de Universiteit Gent en de Vrije Universiteit Brussel vermelden niets over het recht van de studenten op een examenkopie. In het OER van de Katholieke Universiteit Leuven is dit wel terug te vinden. De KU Leuven is dus de enige grote Vlaamse universiteit die het recht op een kopie heeft neergeschreven in haar officiële reglement.

 

Wat houdt universiteiten dan tegen om examenkopieën te verschaffen wanneer een student hiervoor een aanvraag indient? Een eerste argument is dat de werkdruk enorm zou verhogen moest elke student een kopie van zijn examen(s) vragen. De universiteiten zouden hier veel middelen en tijd aan moeten spenderen en daar hebben ze niet genoeg personeel voor. Het is natuurlijk moeilijk te voorspellen of het effectief zo'n vaart zou lopen. Indien enkel een kleine minderheid van ijverige tweedezit studenten om een kopie vraagt, volstaat dit argument niet. Een ander argument, dat voornamelijk door proffen wordt aangehaald, is dat er door het uitgeven van examenkopieën op langere termijn databanken zullen ontstaan of op andere manieren examenvragen en -antwoorden doorgespeeld worden. Een prof zou in staat moeten zijn om nieuwe examenvragen te maken, maar gelet op de beperkte leerstof valt het te begrijpen dat die vragen niet onuitputbaar zijn. Anderzijds bestaan er nu ook al heel wat facebookgroepen waarin lijsten met examenvragen te vinden zijn. Dit probleem doet zich dus niet enkel voor bij het uitgeven van examenkopieën. Een oplossing hiervoor zou kunnen zijn dat de UAntwerpen in het OER vermeldt dat het verboden is om examenvragen met elkaar te delen.

 

Tot slot zou het uitgeven van examenkopieën tot gevolg kunnen hebben dat studenten nog meer in discussie gaan met de prof over hun resultaat nadat ze de verbetering ervan hebben kunnen inkijken. Dit zou proffen meer tijd en moeite kosten en in het ergste geval zouden er nog meer rechtszaken aangespannen kunnen worden tegen de Universiteit Antwerpen ter betwisting van een uitslag. Het valt dus te begrijpen dat UAntwerpen geen ‘reclame’ zal maken voor het verlenen van examenkopieën, maar het recht op een examenkopie is wel degelijk omschreven in een decreet. Misschien wordt het wel tijd dat de universiteit het ook toepast. Een duidelijkere communicatie hierover zou al een stap in de goede richting zijn.