"E.T. PHONE HOME?" NEE, EINSTEINTELESCOOP!

De Einsteintelescoop een telescoop noemen, is eigenlijk een beetje een misnomer. Het woord stamt namelijk af van de Griekse termen tèle, wat ‘ver’ betekent, en skopéin, wat ‘zien’ wil zeggen. Zo bestaan alle telescopen die ooit gemaakt zijn uit grote koepels en spiegels die naar het heelal gericht zijn om te kijken naar licht dat afkomstig is van de verste uithoeken van het universum. De Einsteintelescoop daarentegen zal helemaal geen licht onderzoeken en wordt bovendien ook 350 meter onder de grond gebouwd. Hoe zit dat? Om dat te verklaren, kijk je best naar het andere deel van de naam. Albert Einstein toonde ruim honderd jaar geleden met zijn algemene relativiteitstheorie aan dat zwaartekracht geen onzichtbare kracht is die aan voorwerpen trekt en onze voetjes op de grond houdt, maar dat het een vervorming is van ruimte en tijd. Zware objecten zoals sterren en zwarte gaten maken als het ware kuilen in wat men dan de ruimtetijd noemt. Wanneer zulke exotisch zware objecten bewegen of botsen, ontstaan er rimpelingen in die ruimtetijd. Die rimpelingen noemen we zwaartekrachtsgolven. Einstein voorspelde het bestaan van die zwaartekrachtsgolven al in 1916, maar hij dacht zelf dat ze waarschijnlijk nooit gemeten konden worden. Toch lukte dat in 2015 voor het eerst, toen wetenschappers zwaartekrachtsgolven detecteerden afkomstig van twee samensmeltende zwarte gaten.

De Einsteintelescoop is ontworpen om die zwaartekrachtsgolven veel nauwkeuriger te meten dan ooit tevoren. En de precisie die daarvoor nodig is, is onvoorstelbaar. Zelfs golven die beuken op de kust van Florida kunnen hier in Europa een meting verstoren. Daarom wordt de telescoop diep onder de grond gebouwd om al die trillingen uit te sluiten. Zo kunnen fysici niet kijken, maar letterlijk luisteren naar het universum en op die manier nieuwe inzichten krijgen in zwaartekracht, donkere materie en donkere energie. “We noemen het eigenlijk beter de Einsteintelefoon, maar die naam slaat minder aan”, lachte hoogleraar Fysica Nick Van Remortel op een van de toespraken van de ET Roadshow.
 

samenwerking tussen België, Nederland en Duitsland

Ook maatschappelijk staat er veel op het spel. Eind 2027 wordt beslist waar de Einsteintelescoop zal worden gebouwd. Naast een Italiaanse en Duitse kandidatuur ligt ook de Euregio Maas-Rijn op tafel, het grensgebied tussen België, Nederland en Duitsland. In dat laatste scenario zou de telescoop volledig op – of beter gezegd onder – Belgisch grondgebied komen te liggen. De Vlaamse en Waalse regering hebben hier samen al 700 miljoen euro voor voorzien. Het Nederlandse Nationaal Groeifonds reserveerde ook al 870 miljoen euro voor de ondergrondse infrastructuur. Ook Duitsland gaf aan substantieel te willen bijdragen aan de bouw. De financiële en politieke steun benadrukken het strategische belang van het project voor innovatie, werkgelegenheid en technologische ontwikkeling in de regio. Volgens minister-president Matthias Diependaele is met de Vlaamse bijdrage erbij al meer dan de helft van het budget verzekerd en staat de Euregio-kandidatuur bijzonder sterk. Eens een geschikte locatie gevonden is, zal het zeker nog tien jaar duren voordat de telescoop effectief wordt gebouwd. 
 

de Einsteintelescoop on the road

 Met de ET Roadshow toont het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO), de Vlaamse partner van de Einsteintelescoop, dat het volledig achter het project staat en hoopt de Vlamingen kennis te laten maken met de wereld van zwaartekrachtgolven, algemene relativiteit en de Einsteintelescoop. De ET Roadshow biedt een interactieve expo vol wetenschap en animo, met VR-ervaringen, lezingen, debatten en activiteiten voor iedereen. Naast de traditionele posters waar het huidige wetenschappelijke onderzoek wordt voorgesteld, kan je ook je eigen mini-Einsteintelescoop bouwen of kijken hoe je er zou uitzien als je achter een zwart gat zou staan. Heb je je ook al afgevraagd hoe die telescoop er dan onder de grond zou uitzien? Met een virtualrealitysimulatie kan je zelf door de Einsteintelescoop wandelen en van dichtbij zien hoe ze de theorieën van Einstein op de proef zullen stellen. De expo wordt volledig bemand door gemotiveerde studenten. Zij ontvangen bezoekers enthousiast en met kennis van zaken en geven een rondleiding langs de verschillende onderdelen van de tentoonstelling. Ook bij middelbare scholieren viel de ET Roadshow tijdens de jaarlijkse Campusclub begin januari sterk in de smaak en heerste er veel interesse in het verhaal achter de Einsteintelescoop.

Wie na het lezen van dit artikel zelf een kijkje wil gaan nemen bij de ET Roadshow is in Antwerpen jammer genoeg te laat. Eind vorige maand trok de expo verder naar UGent en later in maart worden ook KU Leuven Campus Kulak in Kortrijk en KU Leuven in haar thuisstad aangedaan. De rondreis eindigt in april en mei bij de VUB. Elke locatie biedt een eigen programma, maar bruisend enthousiasme en interessante fysica zijn gegarandeerd. Meer informatie en het volledige programma van de ET Roadshow is te vinden op etroadshow.be.